一、题目
设 $\boldsymbol{A} = \boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}$(其中 $k \neq 0$)是正交矩阵,其中 $\boldsymbol{E}$ 是 $3$ 阶单位矩阵, $\boldsymbol{\alpha}$ 为 $3$ 维单位列向量,则二次型 $x^{\top} \boldsymbol{A} x$ 的规范形为__.
二、解析
解法 1:较慢的方法
分析可知,要求解出二次型 $x^{\top} \boldsymbol{A} x$ 的规范形,首先就要求解出矩阵 $\boldsymbol{A}$ 的特征值,即——
由于 $\boldsymbol{A}$ 为正交矩阵,所以,根据正交矩阵的性质可知:
$$
\boldsymbol{A}^{\top} \boldsymbol{A} = \boldsymbol{E}
$$
于是:
$$
\begin{aligned}
& \boldsymbol{A}^{\top} \boldsymbol{A} \\ \\
= \ & \left(\boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} \right)^{\top} \times \left(\boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} \right) \\ \\
= \ & \left(\textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{E}^{\top} } – \textcolor{violet}{ k^{\top} } \textcolor{yellow}{ \boldsymbol{\alpha}^{\top} } \textcolor{magenta}{ \left( \boldsymbol{\alpha}^{\top} \right)^{\top} } \right) \times \left(\boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} \right) \\ \\
= \ & \left(\textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{E} } – \textcolor{violet}{k} \textcolor{yellow}{ \boldsymbol{\alpha} } \textcolor{magenta}{ \boldsymbol{\alpha}^{\top} } \right) \times \left(\boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}\right) \\ \\
= \ & \boldsymbol{E}^{2} – \boldsymbol{E} k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} – \boldsymbol{E} k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} + k^{2} \textcolor{lightblue}{ \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\alpha}^{\top} \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} } \\ \\
= \ & \boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} + k^{2} \textcolor{lightblue}{ \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\alpha}^{\top} } \\ \\
= \ & \boldsymbol{E} – \left(2 k-k^{2} \right) \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} \\ \\
= \ & \boldsymbol{E}
\end{aligned}
$$
在上面的计算过程中,需要用到矩阵转置的运算律(公式 1,公式 2),并且,根据下面对矩阵 $\boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}$ 的运算可知:$\textcolor{lightblue}{ \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\alpha}^{\top} \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} }$ $=$ $\textcolor{lightblue}{ \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\alpha}^{\top}}$, 因为 $\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix}$ $\times$ $\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix}$ $=$ $\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix}$.
因此,有(已知 $k \neq 0$):
$$
2 k-k^{2}=0 \leadsto k = 2
$$
即:
$$
\boldsymbol{A} = \boldsymbol{E} – 2 \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}
$$
又因为,$\boldsymbol{\alpha}$ 是 $3$ 维单位列向量,所以:
$$
\boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 \\
0 \\
0
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix}
$$
所以,$\boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}$ 是秩为 $1$ 的矩阵. 于是,根据秩为 $1$ 的矩阵的性质可知,矩阵 $\boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}$ 的特征值为:
$$
1, \ 0, \ 0
$$
接着,根据矩阵运算与特征值运算的映射关系可知,$\boldsymbol{A} = \boldsymbol{E} – 2 \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top}$ 的特征值为:
$$
-1, \ 1, \ 1
$$
综上可知,二次型 $x^{\top} \boldsymbol{A} x$ 的规范形为:
$$
y_{1}^{2} + y_{2}^{2} – y_{3}^{2}
$$
解法 2:较快的方法
我们知道:
$$
\begin{aligned}
1 & \times 1 = 1 \\
\left( -1 \right) & \times \left( -1 \right) = 1
\end{aligned}
$$
其实,在矩阵运算中,也有类似的性质:
$$
\begin{aligned}
& \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} = \boldsymbol{E} \\ \\
& \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} = \boldsymbol{E} \\ \\
& \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} = \boldsymbol{E} \\ \\
& \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 \\
0 & 0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}}
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
\textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 & 0 \\
0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}} & 0 \\
0 & 0 & \textcolor{white}{\colorbox{green}{-1}}
\end{bmatrix}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} = \boldsymbol{E}
\end{aligned}
$$
也就是说,对于三阶矩阵而言,下面这 $4$ 个以 $1$, $-1$ 和 $0$ 组成的,简单的矩阵可以看作一组“基本正交矩阵”:
$$
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}, \ \begin{bmatrix}
-1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}, \ \begin{bmatrix}
-1 & 0 & 0 \\
0 & -1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}, \ \begin{bmatrix}
-1 & 0 & 0 \\
0 & -1 & 0 \\
0 & 0 & -1
\end{bmatrix}
$$
掌握了上面的“基本正交矩阵”之后,接下来,我们就来使用“基本正交矩阵”实现对本题的快速求解——
首先,根据前面“解法 1”中得出的结论可知:
$$
\boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} = \begin{bmatrix}
1 \\
0 \\
0
\end{bmatrix} \times \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix}
$$
于是:
$$
\begin{aligned}
\boldsymbol{A} & = \boldsymbol{E} – k \boldsymbol{\alpha} \boldsymbol{\alpha}^{\top} \\ \\
& = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} – k \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix} \\ \\
& = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} – \begin{bmatrix}
k & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{bmatrix} \\ \\
& = \begin{bmatrix}
1-k & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\end{aligned}
$$
由于一般性的结论成立,则特例也一定成立,因此,若要使下面的特例成立:
$$
\begin{bmatrix}
1-k & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
-1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$$
则有:
$$
k = 0
$$
或者:
$$
k = 2
$$
又因为 $k \neq 0$, 所以:
$$
k = 2
$$
即,存在:
$$
\boldsymbol{A} = \begin{bmatrix}
-1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$$
由于对角矩阵对角线上的元素就是其特征值,所以,二次型 $x^{\top} \boldsymbol{A} x$ 的规范形为:
$$
y_{1}^{2} + y_{2}^{2} – y_{3}^{2}
$$
高等数学
涵盖高等数学基础概念、解题技巧等内容,图文并茂,计算过程清晰严谨。
线性代数
以独特的视角解析线性代数,让繁复的知识变得直观明了。
特别专题
通过专题的形式对数学知识结构做必要的补充,使所学知识更加连贯坚实。