一、题目
已知二次型 $f\left(x_{1}, x_{2}, x_{3}\right) = 3 x_{1}^{2} + 4 x_{2}^{2} + 3 x_{3}^{2} + 2 x_{1} x_{3}$.
(Ⅰ)求正交矩阵 $\boldsymbol{Q}$, 使正交变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y}$ 将 $f\left(x_{1}, x_{2}, x_{3}\right)$ 化为标准形;
(Ⅱ)证明 $\min\limits_{\boldsymbol{x} \neq 0} \dfrac{f\left(\boldsymbol{x}\right)}{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} = 2$.
二、解析
第(Ⅰ)问
由二次型 $f$ 的表达式 $f\left(x_{1}, x_{2}, x_{3}\right) = 3 x_{1}^{2} + 4 x_{2}^{2} + 3 x_{3}^{2} + 2 x_{1} x_{3}$ 可知,二次型 $f$ 对应的矩阵 $\boldsymbol{A}$ 为:
$$
\boldsymbol{A} = \begin{pmatrix}
3 & 0 & 1 \\
0 & 4 & 0 \\
1 & 0 & 3
\end{pmatrix}
$$
接着,通过矩阵 $\boldsymbol{A}$ 的特征多项式求解矩阵 $\boldsymbol{A}$ 的特征值:
$$
\begin{aligned}
\begin{vmatrix}
\lambda \boldsymbol{E} – \boldsymbol{A}
\end{vmatrix} & = \begin{vmatrix}
\lambda – 3 & 0 & -1 \\
0 & \lambda – 4 & 0 \\
-1 & 0 & \lambda – 3
\end{vmatrix} \\ \\
& \textcolor{lightgreen}{ \leadsto } \textcolor{gray}{\text{在第二行展开这个行列式}} \\ \\
& = \left(\lambda – 4\right) \begin{vmatrix}
\lambda – 3 & -1 \\
-1 & \lambda – 3
\end{vmatrix} \\ \\
& = \left(\lambda – 4\right) \cdot \left[ \left(\lambda – 3 \right)^{2} – 1 \right] \\ \\
& = \left(\lambda – 4\right) \left(\lambda^{2} – 6 \lambda + 9 – 1\right) \\ \\
& = \left(\lambda – 4\right) \left(\lambda^{2} – 6 \lambda + 8\right) \\ \\
& \textcolor{lightgreen}{ \leadsto } \begin{cases}
\lambda – 4 = 0 \\
\lambda^{2} – 6 \lambda + 8 = 0
\end{cases} \\ \\
& \textcolor{lightgreen}{ \leadsto } \textcolor{lightgreen}{ \lambda_{1} = 2, \, \lambda_{2} = 4, \, \lambda_{3} = 4 }
\end{aligned}
$$
在有的解析中,会先将 $\left(\lambda – 4\right) \left(\lambda^{2} – 6 \lambda + 8\right)$ 转换为 $\left(\lambda – 4\right)^{2} \left(\lambda – 2\right)$ 后,再求解 $\lambda$ 的取值,事实上,这一步完全没有必要. 因为,转换的过程中需要先将 $\left(\lambda^{2} – 6 \lambda + 8\right)$ 转为 $\left( \lambda – 4 \right) \left( \lambda + 2 \right)$, 但在这一步中,我们就已经求解出来了 $\lambda$ 的两个取值.
于是,根据特征值的计算公式 $\left( \lambda_{i} \boldsymbol{E} – \boldsymbol{A} \right) \boldsymbol{\alpha}_{i} = \left( \boldsymbol{A} – \lambda_{i} \boldsymbol{E} \right) \boldsymbol{\alpha}_{i} = 0$, 可知:
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 当 $\lambda = 2$ 时:
$$
2 \boldsymbol{E} – \boldsymbol{A} = \begin{pmatrix}
-1 & 0 & -1 \\
0 & -2 & 0 \\
-1 & 0 & -1
\end{pmatrix} \to \begin{pmatrix}
1 & 0 & 1 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{pmatrix} \to \textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{\alpha}_{3} = \begin{pmatrix}
-1 \\
0 \\
1
\end{pmatrix}
}
$$
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 当 $\lambda = 4$ 时:
$$
4 \boldsymbol{E} – \boldsymbol{A} = \begin{pmatrix}
1 & 0 & -1 \\
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0
\end{pmatrix} \to \textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{\alpha}_{1} = \begin{pmatrix}
0 \\
1 \\
0
\end{pmatrix} }, \, \textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{\alpha}_{2} = \begin{pmatrix}
1 \\
0 \\
1
\end{pmatrix} }
$$
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 经过计算验证可知,向量 $\boldsymbol{\alpha}_{1}$, $\boldsymbol{\alpha}_{2}$, $\boldsymbol{\alpha}_{3}$ 已经是正交向量:
$$
\begin{aligned}
& \ \boldsymbol{\alpha}_{1}^{\top} \boldsymbol{\alpha}_{2} = \begin{pmatrix}
0, 1, 0
\end{pmatrix} \begin{pmatrix}
1 \\
0 \\
1
\end{pmatrix} = 0 \\ \\
& \ \boldsymbol{\alpha}_{1}^{\top} \boldsymbol{\alpha}_{3} = \begin{pmatrix}
0, 1, 0
\end{pmatrix} \begin{pmatrix}
-1 \\
0 \\
1
\end{pmatrix} = 0 \\ \\
& \ \boldsymbol{\alpha}_{2}^{\top} \boldsymbol{\alpha}_{3} = \begin{pmatrix}
0, 1, 0
\end{pmatrix} \begin{pmatrix}
-1 \\
0 \\
1
\end{pmatrix} = 0 \\ \\
\end{aligned}
$$
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 因此,直接对向量 $\boldsymbol{\alpha}_{1}$, $\boldsymbol{\alpha}_{2}$, $\boldsymbol{\alpha}_{3}$ 进行单位化即可:
$$
\boldsymbol{\beta}_{1} = \boldsymbol{\alpha}_{1} = \begin{pmatrix}
0 \\ 1 \\ 0
\end{pmatrix}, \, \boldsymbol{\beta}_{2} = \frac{\boldsymbol{\alpha}_{2}}{\left|\boldsymbol{\alpha}_{2}\right|} = \begin{pmatrix}
\frac{1}{\sqrt{2}} \\ 0 \\ \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}, \, \boldsymbol{\beta}_{3} = \frac{\boldsymbol{\alpha}_{3}}{\left|\boldsymbol{\alpha}_{3}\right|} = \begin{pmatrix}
\frac{-1}{\sqrt{2}} \\ 0 \\ \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}
$$
综上,可得:
$$
\boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \\
1 & 0 & 0 \\
0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}
$$
同时可知,正交变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y}$ 对应的标准型为:
$$
f\left(x_{1}, x_{2}, x_{3}\right) = f = 4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}
$$
$\textcolor{orange}{\blacktriangleright}$ 注意 1:在上面的计算过程中,之所以由 $\boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix} 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} \end{pmatrix}$ 可以得出 $f = 4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}$, 是因为,根据二次型的定义可知:$\boldsymbol{Q}^{-1} \boldsymbol{A} \boldsymbol{Q} = \boldsymbol{Q}^{\top} \boldsymbol{A} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix} 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} \end{pmatrix}^{\top} \begin{pmatrix} 3 & 0 & 1 \\ 0 & 4 & 0 \\ 1 & 0 & 3 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 4 & 0 & 0 \\ 0 & 4 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix}$.
$\textcolor{orange}{\blacktriangleright}$ 注意 2:根据 $\lambda$ 的先后顺序不同,矩阵 $\boldsymbol{Q}$ 和对应的标准型 $f$ 也可以是如下这些形式:
$$
\begin{aligned}
& \ \textcolor{white}{\blacktriangleright} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
\frac{1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{-1}{\sqrt{2}} \\
0 & 1 & 0 \\
\frac{1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}, \, f = 4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2} \\ \\
& \ \textcolor{white}{\blacktriangleright} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
\frac{-1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{1}{\sqrt{2}} \\
0 & 1 & 0 \\
\frac{1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}, \, f = 2 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 4 y_{3}^{2} \\ \\
& \ \textcolor{white}{\blacktriangleright} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
\frac{-1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} & 0 \\
0 & 0 & 1 \\
\frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} & 0
\end{pmatrix}, \, f = 2 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 4 y_{3}^{2} \\ \\
& \ \textcolor{white}{\blacktriangleright} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
0 & \frac{-1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} \\
1 & 0 & 0 \\
0 & \frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}}
\end{pmatrix}, \, f = 4 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2} + 4 y_{3}^{2} \\ \\
& \ \textcolor{white}{\blacktriangleright} \boldsymbol{Q} = \begin{pmatrix}
\frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} & 0 \\
0 & 0 & 1 \\
\frac{1}{\sqrt{2}} & \frac{1}{\sqrt{2}} & 0
\end{pmatrix}, \, f = 4 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2} + 4 y_{3}^{2} \\ \\
\end{aligned}
$$
第(Ⅱ)问
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 分析可知,第(Ⅱ)问要求解的式子 “$\min\limits_{\boldsymbol{x} \neq 0} \dfrac{f\left(\boldsymbol{x}\right)}{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} = 2$” 中向量 $\boldsymbol{x}$ 的内积 “$\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}$” 实际上就是向量长度的平方,因为向量的长度就是用根号下向量的内积表示的.
例如,向量 $\boldsymbol{x} = \begin{pmatrix} x_{1}, x_{2}, \cdots x_{n} \end{pmatrix}$ 的长度 $\lVert \boldsymbol{x} \rVert$ 为:
$$
\lVert \boldsymbol{x} \rVert = \sqrt{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} = \sqrt{x_{1}^{2} + x_{2}^{2} + \cdots + x_{n}^{2}}
$$
类似的,向量 $\boldsymbol{y} = \begin{pmatrix} y_{1}, y_{2}, \cdots y_{n} \end{pmatrix}$ 的长度 $\lVert \boldsymbol{y} \rVert$ 为:
$$
\lVert \boldsymbol{y} \rVert = \sqrt{\boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{y}} = \sqrt{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + \cdots + y_{n}^{2}}
$$
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 接着,从「荒原之梦考研数学」的《全面理解正交向量与正交矩阵》这篇讲义可知,正交变换 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y}$ 只会改变向量的方向,不会改变向量的长度,所以:
$$
\begin{aligned}
& \ \lVert \boldsymbol{x} \rVert = \lVert \boldsymbol{y} \rVert \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \lVert \boldsymbol{x} \rVert^{2} = \lVert \boldsymbol{y} \rVert^{2} \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{y} }
\end{aligned}
$$
当然,对于 $\textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{y} }$ 这个结论,我们也可以通过下面的步骤完成证明:
$$
\begin{aligned}
& \ \boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y} \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \left( \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y} \right)^{\top} \left( \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y} \right) \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{Q}^{\top} \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y} \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \left( \boldsymbol{Q}^{\top} \boldsymbol{Q} \right) \boldsymbol{y} \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{E} \boldsymbol{y} \\ \\
\textcolor{lightgreen}{ \leadsto } & \ \textcolor{lightgreen}{ \boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{y} }
\end{aligned}
$$
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 综上:
$$
\begin{aligned}
\frac{f}{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} & = \frac{f}{\boldsymbol{y}^{\top} \boldsymbol{y}} \\ \\
& = \frac{4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} \\ \\
& = \frac{2 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} + \frac{2 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} \\ \\
& = 2 + \frac{2 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}}
\end{aligned}
$$
又因为,$\frac{2 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}}$ 中都是平方项,一定大于等于零,所以:
$$
\frac{f}{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} = 2 + \frac{2 y_{1}^{2} + 2 y_{2}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} \geqslant 2
$$
由于 $\boldsymbol{x} = \boldsymbol{Q} \boldsymbol{y}$, 所以,当 $\boldsymbol{x} = \left( x_{1}, x_{2}, x_{3} \right)$ 的时候,$\boldsymbol{y} = \left( y_{1}, y_{2}, y_{3} \right)$.
$\textcolor{lightgreen}{\blacktriangleright}$ 因此可知,$\min_{\boldsymbol{x} \neq 0} \frac{f}{\boldsymbol{x}^{\top} \boldsymbol{x}} = 2$ 得证.
$\textcolor{orange}{\blacktriangleright}$ 注意 3:虽然下面的式子也是正确的,但是,仅凭下面的式子,我们只能直接得出 $\frac{4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}}$ 的取值范围在 $\left[ 0, 4 \right]$ 上,而不能直接说 $\frac{4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}}$ 的最小值为 $2$, 最大值为 $4$:
$$
\frac{4 y_{1}^{2} + 4 y_{2}^{2} + \textcolor{pink}{2} y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} \geqslant \frac{\textcolor{pink}{2} y_{1}^{2} + \textcolor{pink}{2} y_{2}^{2} + \textcolor{pink}{2} y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} = 2
$$
$$
\frac{\textcolor{lightblue}{4} y_{1}^{2} + \textcolor{lightblue}{4} y_{2}^{2} + 2 y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} \leqslant \frac{\textcolor{lightblue}{4} y_{1}^{2} + \textcolor{lightblue}{4} y_{2}^{2} + \textcolor{lightblue}{4} y_{3}^{2}}{y_{1}^{2} + y_{2}^{2} + y_{3}^{2}} = 4
$$
高等数学
涵盖高等数学基础概念、解题技巧等内容,图文并茂,计算过程清晰严谨。
线性代数
以独特的视角解析线性代数,让繁复的知识变得直观明了。
特别专题
通过专题的形式对数学知识结构做必要的补充,使所学知识更加连贯坚实。